متمّم ، گروه اسمي است كه پس از حرف اضافه ( از ، به ، با ، براي ، در ، بر ، و … ) مي آيد .
به آن دسته از متمّم ها كه فعل به آن ها نياز دارد ، متمم فعل گفته مي شود : ايران با دشمن متجاوز مي جنگد . ( متجاوز : متمم فعلي )
متمم فعل ، جزءِ اجزاي اصلي گزاره و جمله است و در شمارش تعداد اجزاي جمله به حساب مي آيد .زيرا با حذف آن ، جمله ناقص ، بي معنا و يا نارسا مي شود . هر گزاره يا جمله تنها مي تواند يك متمم فعل داشته باشد . البتّه گاه ممكن است چند متمم فعل با حرف عطف در كنار يكديگر قرار گيرند :
من از حساب و پرسش روزقيامت مي ترسم .
فعل هايي كه به متمّم نيازمندند ، حرف اضافه ي مخصوصي دارند و بي آن به كار نمي روند .
فعل هايي كه متمم مي طلبند به دو دسته اند :
الف ) فعل هايي كه به جز نهاد ، تنها متمم مي طلبند و يك جمله ي سه جزيي يا گذرا به متمم توليدمي كنند . مانند :
انديشيدن : به
رنجيدن : از
ترسيدن : از
جنگيدن : با
گنجيدن : در
ب ) فعل هايي كه جز نهاد و متمم ، مفعول نيز مي طلبندو به همين دليل دو نقش نماي مفعولي ( را ) و متممي ( حرف اضافه ) را با هم دارند . مانند :
ترساندن : را – از كودك را از موجودات خيالي ترساند
پرسيدن : را – از معلم درس را از دانش آموز پرسيد
گنجاندن : را – در احمد كتاب را در قفسه گنجاند
سنجيدن : را – با رضا خود را با رستم مي سنجد
فروختن : را – به كتاب را به دوستش فروخت
بنابراين براي تشخيص متمم فعل ضروري است حروف اختصاصي افعال را بدانيم .
الف -فعل هايي كه علاوه بر نهاد به متمم نياز دارند ( سه جزيي با متمم / گذرا به متمم ) :
1- فعل هايي كه حرف اضافه ي مخصوص آن ها « به » است
انديشيدن – انجاميدن – باليدن – برازيدن – برخوردن – پرداختن – پيوستن – چسبيدن – روي آوردن – زيبيدن – گرويدن – مانستن – نازيدن – نگريستن
2- فعل هايي كه حرف اضافه ي مخصوص آن ها « با » است
آميختن ( مخلوط شدن ) – جنگيدن – درآميختن – درآويختن – ساختن ( سازش كردن ) – سر كردن – ور رفتن
3- فعل هايي كه حرف اضافه ي اختصاصي آن ها « از » است
بازماندن – برآشفتن – پرهيزيدن – ترسيدن – جَستن – دست كشيدن – دست برداشتن – رَستن – رنجيدن – رهيدن – گذشتن – گريختن – گسستن ( جدا شدن ) هراسيدن
4- فعل هايي كه حرف اضافه ي مخصوص آن ها « در » است : گنجيدن – فرو رفتن
5- فعل هايي كه حرف اضافه ي مخصوص آن ها « بر » است : شوريدن
ب – فعل هايي كه علاوه بر نهاد و متمم به مفعول نيز نياز دارند( چهارجزيي با مفعول و متمم / گذرا به مفعول و متمم ) :
1- فعل هايي كه حرف اضافه ي اختصاصي آن ها « به » است
آموختن ( ياد دادن ) – آويختن ( نصب كردن ) – آلودن – افزودن – باختن – بخشيدن – برانگيختن – پرداختن – پيوستن – سپردن – فرمودن – فروختن – گفتن – گماردن – گماشتن – دادن – ديكته كردن – ماليدن – مالاندن – نشان دادن – نشان دادن
2- فعل هايي كه حرف اضافه ي اختصاصي آن ها « با » است
آراستن – آميختن ( مخلوط كردن ) اندودن – سنجيدن –
3- فعل هايي كه حرف اضافه ي مخصوص آن ها « از » است
آموختن ( ياد گرفتن ) – پرسيدن – خريدن – دزديدن – زدودن – ربودن – ستاندن – ستدن – شنيدن – طلبيدن – كاستن – كش رفتن – گرفتن –
4- فعل هايي كه حرف اضافه ي مخصوص آن ها « در » است : فرو بردن – فرو كردن
نكته 1 : اگر تكواژ گذرا ساز « ان » به فعل هاي گذرا به متمم ( سه جزيي با متمم ) افزوده شود ، آن ها را به فعل هاي گذرا به مفعول و متمم تبديل مي كند .
ترسيدن <> ترساندن چسبيدن<> چسباندن
مرررررسی
با سلام و عرض ادب و احترام
عالی بود. زحمت کشیده بودید. خدا قوّت
دشمن متمم فعلی است.مت