قواعد عربی ۷۵

فعل :فعل کلمه ای است که بر انجام دادن کاری یا داشتن حالتی در زمان گذشته یا حال و آینده دلالت می کند. مثال:کَتَبَ :نوشت          

بعضی از علامت های خاص فعل عبارتند از:

          تای ضمیر: ذَهَبْتَ، ذَهَبتُما

          تای ساکنه: ذَهَبَتْ

           یای ضمیر: اِذْهَبـى، تَذهَبینَ

          نون تأکید: یَذهَبَنَّ، یَذهَبَنْ

دانش‌آموز: نون تأکید چیست؟معلم: نونی است که به آخر فعل مضارع و امر افزوده می شود و آن را با تأکید همراه می سازد و دو نوع است نون تأکید ثقیله و نون تأکید خفیفه مثال:لا تنظُرُ + َنَّ = لا تنظُرَنَّ                             تَنصُرُ + َنْ = تنصُرَنْ

                                                        نون تأکید ثقیله                                        نون تأکیدخفیفه

حرف :حرف کلمه ای است که معنای مستقلی ندارد و معنای آن هنگام به کار رفتن در جمله بهتر معلوم می شود. مانند.

فـى: در                    فَـ : پس          لِـ‌ : برای                  مِن: از

تقسیم بندی اوّل اسم به (مفرد، مثنّی، جمع ) است .     

اسم مفرد بر یکی دلالت می کند و علامت خاصّی  ندارد . مانند : رجلٌ (یک مرد ) –شجرهٌ ( یک درخت )

اسم مثنّی بر دو تا دلالت می کند و علامت آن الف و نون مکسور  ، در حالت رفع و یاء و نون مکسور ، در حالت نصب و جر است.

جمع، ‌خود  سه گونه است.

۱- جمع مذکر سالم                                 ۲- جمع مؤنث سالم                          ۳- جمع مکسّر      

جمع مذکر سالم دو علامت دارد واو و نون مفتوح ، در حالت رفع و یاء و نون مفتوح ، در حالت نصب و جر.مانند : عابدونَ، عابدینَ

شرائط جمع مذکر سالم :

۱- اسم خاص مذکر باشد .مانند : محمّد = محمّدون                           ۲- صفت اسم خاص مذکر باشد .مانند :عالِم = عالِمون

 

علامت جمع مؤنث سا لم (ات ) است درحالت رفع (-ُ –ٌ )= اصلی  ودر حالت جر (-ِ –ٍ ) =اصلی می گیرد .

ولی نصب جمع مؤنّث سالم به کسره  است = فرعی . مثال:رأیتُ التلمیذاتِ.

                                                                                      مفعول و منصوب به کسره « اعراب فرعی»

 

 

شرائط جمع مؤنث سا لم :

۱- عَلَم (اسم خاص) مؤنث باشد .مانند :               مریم                     مریمات

۲- الف و تاء مبسوطه یا کشیده داشته باشد مانند : تلمیذه                     تلمیذات

۳- مصدرهای بیش از سه حرف.مانند :               إقدام                             إقدامات

۴-  اسم های غیر عربی(تلفن ، تلفزیون ، ریال ). مانند تلیفون              تلیفونات

 

جمعُ التکسیر (جمع مکسّر):

جمع مکسّر علامت خاصّی ندارد و برای یادگیری جمع های مکسّر باید آن ها را از قبل شنیده باشیم. یعنی وزن های آن سماعی (شنیدنی )  است .جمع مکسّر بر وزن های مختلفی می آید از جمله:   

                    أفعال                       أشْخاص،‌أصْوات

                     فِعال                       جِبال، عِباد

                    أفْعِلـاء                     أصْدِقاء، أقْویاء

                   فُعَلـاء                        حُکَماء، بُخَلـاء

 

اسم، یا مذکّر است و یا مؤنّث.

مؤنّث سه علامت دارد: ۱- تاءمربوطه (ه ) مانند : فاطمه   ۲-الف مقصوره(ی)مانند :     کُبری     ۳-  الف ممدوده (اء) مانند:          زهراء

 اقسام مؤنث :

مونّث حقیقی : اسم زن و یا حیوان ماده است مانند: طالبهٌ، بقرهٌ

مؤنّث مجازی: اسمی است که دارای علامت مؤنّث است امّا انسان ماده و یا حیوان ماده نیست مانند: محفظهٌ، صحراءُ

مؤنّث لفظی: بر مذکّری دلالت می کند که دارای علامت مؤنّث است مانند: طلحه، حمزه، أسامه، حَنظَله.

مؤنّث معنوی: بر مؤنّثی دلالت می کند که دارای علامت مؤنّث نیست مانند: زینب، عین

 

مؤنّث معنوی شامل این موارد است.

 

مؤنّث معنوی

 

                        ۱-  عَلَم (اسم خاص )مؤنّث:                   مریم، منی، زینب، ‌سارا

                         ۲-   اسم مخصوص مؤنّث:                    اُمّ ، بِنْت‌، اُخْت

                         ۳-   اسم شهر و کشور:                        إیران، إیلام

                        ۴-   اسم اغلب اعضای زوج بدن انسان:     عَین، یَد، رِجْل، اُذُن

                         ۵-   بعضی کلمات سماعی :         أرض، شمس، دار، نار،  نفس،‌حرب، ریح

 

تطابق فعل با فاعل از نظر جنس

واجب است فعل در این موارد مؤنّث آورده شود:

الف: هرگاه فاعل مؤنّث حقیقی و در کنار فعل باشد.مانند:نَجَحَتْ‌ فاطمهُ.

ب: هر گاه فاعل به صورت ضمیری باشد که به مؤنّث حقیقی برگردد. مانند:

الطالبهُ رَجَعَتْ.[ فاعل ضمیر مستتر هى که به الطالبه بر می گردد]

ج: هرگاه ضمیری در فعل باشد که به مؤنّث مجازی برگردد. مانند:

الشمسُ طَلَعَتْ. [ فاعل مستتر هى که به الشمس بر می گردد]

 

 

 

 قواعد درس دوّم :                          (( اسم جامد – اسم مشتق ))

اسم جامد : از کلمه ی دیگری گرفته نشده است.این اسم ها جامد هستند: قلم، سحاب ( ابر )، جَبَل ( کوه )، بَحر (دریا )

اسم مشتق : از کلمه ی دیگری گرفته شده است. این اسم ها مشتق هستند : ( عالِم، معلوم، عَلیم، علّامه، أعلَم، معلِّم، متعلِّم.)

 این اسم ها از فعل «عَلِمَ» مشتق شده اند.

در این درس با هشت اسم مشتق آشنا می شویم:اسم فاعل و اسم مفعول و اسم مکان و اسم زمان، اسم مبالغه، صفت مشبّهه و اسم تفضیل

واسم آلت (اسم وسیله )  .

اسم فاعل

اسم فاعل در فعلهای ثُلاثی مجرّد بر وزن فاعل  می آید .

به نحوه ساخته شدنِ اسم فاعل از چند فعل ثلاثی مجرد دقّت کنید:

کَتَبَ                                 ک ت ب                   ک ا تِ ب                 کاتِب

اسم مفعول  

اسم مفعول در فعل های ثلاثی مجرّد  بر وزن  مفعول می آید       

به نحوه ساخته شدن اسم مفعول از چند فعل ثلاثی مجرد دقّت کنید:

 فَتَحَ                        ف ت ح                                        مَ ف ت و ح            مَفتوح

دانش آموز: آیا ساختن اسم فاعل و اسم مفعول در ثلاثی مزید فرق می کند؟

معلم: بله فرق می کند.اسم فاعل در فعلهای ثلاثی مزید از فعل مضارع ساخته می شود.حرفِ مضارعه (یـ ) را بر می داریم و به جای آن ( مُـ ) می آوریم.  سپس یک حرف مانده به آخر، کسره (-ِ )   می گیرد.

مثال:یُعَلِّمُ                  مُعلِّم                                                                        یُصلِحُ            مُصلِح

اسم مفعول در فعلهای ثلاثی مزید به همان روشِ اسم فاعل ساخته می شود ولی یک حرف مانده به آخر، فتحه (-َ )می گیرد. مثال:

یَنتَظِرُ            مُنتظَر                               یُقَلِّدُ               مُقَلَّد

یُرْسِلُ            مُرْسَل                               یَعتَمِدُ             مُعتَمَد

اسم مکان و اسم زمان

اسم مکان و زمان بر دو وزنمَفْعَل یا مَفْعِل می آیند و همان طور که از نامشان پیداست بر زمان و مکان دلالت می کنند.

به نحوه ساختن اسم مکان و زمان دقّت کنید:  کَتَبَ                  ک ت ب                     مَکْتَب

سَجَدَ              س ج د           مَسْجِد

 نکته: در زبان فارسی غالباً اسم مکان و زمان فقط مفهوم مکانی دارند امّا در عربی، هم مفهوم مکانی و هم مفهوم زمانی دارند.

صفت مشبّهه

می توان گفت صفت مشبهه همان صفت ساده در فارسی است. مثال:

جَمیل: زیبا                قَبیح: زشت               خَشِن: زبر                عَطْشان: تشنه

صَعْب: سخت             کَسِل: تنبل                 شریف: شریف           عَذْب: گوارا

وزنهای مشهور صفت مشبّهه عبارتند از:

 ۱-فَعیل: شریف                  ۲- فَعِل: خَشِن             

۳- فَعْل: سَهْل               ۴- فَعْلان: عَطْشان

اسم مبالغه :اسم مبالغه دو وزن مشهور دارد، که عبارتند از:  فَعّال    فَعّاله

اسم مبالغه بر بسیاریِ صفت دلالت دارد. مثلاً:صبّار: یعنی کسی که خیلی صبر می کند. به نحوه ساختنِ اسم مبالغه توجّه  کنید:

                                           صَبَرَ                           ص ب ر                       صبّار

                                          عََلِمَ                عـ  لـ  م               عـَ لّـ ا مـ ه                                   

 

اسم تفضیل

اسم تفضیل : معادلِ صفت برتر و برترین در فارسی است. به عبارت دیگر صفتهایی که دارای «تر» و «ترین» هستند معادل اسم تفضیل هستند. اسم تفضیل  بر وزن أفعل است و برای مؤنّث گاهی بر وزن فُعلَی می آید. 

 

                                              در مذکر  بر وزن « أفعَل»

            اسم تفضیل:

                                              در مؤنّث   بر وزن «فُعلَی»

 

به نحوه ساختن اسم تفضیل توجّه  کنید:                                                       أحْسَن (مذکر )

                                                                                        حَسُنَ                   

                                                                                                                  حُسْنَی (مؤنّث )

به ترجمه اسم تفضیل نیز دقّت کنید:

 کَبیر: بزرگ             أکبَر، کُبرَی:     بزرگ تر، بزرگ ترین

صَغیر:کوچک             أصغَر، صُغرَی:  کوچک تر،کوچک ترین

 

 اسم آلت : اسم آلت بر ابزار و وسایلِ انجام کار دلالت دارد. در این بیت وزن های اسم آلت یا ابزار آمده است.

اسم آلت که به آ لت دال است

مِفْعَل  و مِفْعَلَه و مِفْعال است.

 وزن های اسم آلت :

۱- وزن مِفْعَل: مثال:              مِبْرَد: سوهان          مِقْبَض: دستگیره               مِخْلَب: چنگال، داس

۲- وزن مِفْعَلَه: مثال :             مِکْنَسَه: جارو          مِطْرَقَه: چکش                مِسْطَرَه: خط کش

۳- وزن مِفْعال: مثال :              مِفْتاح:‌کلید                مِقْراض:قیچی            مِنْشار: ارّه                         

 [ خوب است بدانیم که :امروزه وزن<فعّاله> نیز برای اسم آلت به کار می رود. مانند: ثلّاجه: یخچال ، قطّاره: قطره چکان ، دَوّاره: پرگار ]

فوائد :           

۱-     اگر صفت مشبّهه بر رنگ یا عیب دلالت کند بر وزن أفعَل ساخته می شود و مؤنّث آن بر وزن فَعْلاء می آید.

مانند: أحمَر ، حَمْراء، أخضَر،‌خَضْراء،‌ أسوَد، سَوْداء، أعرَج، عَرْجاء، أعوج، عَوجاء، احمق، حمقاء

رنگ

عیب

مذکّر

مؤنّث

ترجمه

مذکّر

مؤنّث

ترجمه

أحمَر

حَمْراء

سرخ

أعرَج

عَرْجاء

شَل

أخضَر

خَضْراء

سبز

أعوَج

عَوْجاء

کج

أسوَد

سَوْداء

سیاه

أحمق

حمقاء

کم خِرد

۲-     اسم تفضیل: باید از فعل ثلاثی مجرّد معلوم که بر رنگ و عیب نیز دلالت نکند ساخته شود.

وقتی یکی از این شرط ها فاقد شود مصدر آن منصوب شده و به عنوان تمییز و بعد از کلماتی مانند أشَدّ یا أکثَریا أقَلُّ می آید.

مثال:

هو أشَدُّ اجتهاداً.            او پرتلاش تر است.

هذا أکثَرُ سَواداً.           این سیاه تر است.

هذا أقَلُّ اعوِجاجاً.                   کجی این کمتر است.

 

قواعد درس سوّم :                     اسم معرفه – اسم نکره

اسم را از نظر شناختن به دو نوع تقسیم می کنند: اسم معرفه و اسم نکره

اسم معرفه: اسمی شناخته شده است که بر  فرد یا چیز مشخّصی دلالت می کند .

اما اسم نکِره: اسمی ناشناس است که بر فرد یا چیز نامعلومی دلالت می کند.

مثال : رأیتُ  ولداً  فـﻰ السّوقِ أمسِ.

                نکره      معرفه

یعنی : دیروز پسری را در بازار دیدم.

                نکره        معرفه

معلّم:                چه کسی نشانه معرفه و نکره را در فارسی می داند؟

دانش آموز:      در فارسی معمولاً معرفه نشانه ندارد ولی نشانه نکره سه چیز است: یاء نکره-  یک-  یک + ی

            

   الرجل  : معرفه= مرد                          رَجُلٌ =   نکره : ۱ – مردی  ۲- یک مرد    ۳- یک مردی                         

                                                     

معمولاً نشانه نکره در عربی تنوین است. –ً –ٍ  -ٌ         

 

دانش آموز:      آیااگر اسم خاص مذکر تنوین داشته باشد ، نکره است؟

معلّم:              خیر اسم خاص مذکر حتی اگر تنوین داشته باشد؛ نکره نیست بلکه معرفه به عَلَم (اسم خاص ) است.

مثال:             أشهَدُ أنَّ محمّداً رسولُ اللهِ. در این مثال (محمّداً ) با این که تنوین دارد ، معرفه به اسم خاص است .

انواع اسم معرفه:

در زبان عربی اسم معرفه شش نوع  است: معارف شش بود مضمر اضافه                   علم ذوالّلام موصول واشاره

۱- اسم معرفه به «ال»           الذِّئب: گرگ

۲- ضمیر                           هو، أنتِ

۳- عَلَم                     ناصرٌ، سوسنُ، بغدادُ.

[اسم عَلَم یعنی اسم خاص. نامی که مخصوص یک فرد، یک مکان و یا یک چیز است]

۴- موصول:                         موصول خاص :الّذى،اللذان ِ(الذینِ ) ، ألّذینَ –  الّتـى، الّلتانِ( اللتینِ ) ، اللّاتی،

                                                موصول عام : مَنْ :(وسط جمله )، ما ( وسط جمله )

۵- اشاره:                 اشاره به نزدیک :         هذا، هذه، هذانِ (هذینِ ) ، هاتانِ(هاتینِ ) ، هؤلاءِ،

                                    اشاره به دور :  ذلک، تلک، أولئک

۶- اسم معرفه به اضافه بابُ الغُرفَهِ، محفظهُ جوادٍ.

(هر گاه اسمی به اسم معرفه ای دیگر اضافه شود؛ اسم اوّل از نکره بودن خارج شده معرفه می گردد.)

معلّم:              آیا به  نظر شما «ال» و «تنوین» با هم در یک اسم می آیند؟

دانش آموز:      خیر، زیرا ال نشانه معرفه و تنوین، نشانه نکِره است و نمی شود با هم  بیایند.

 

 

 

 

 

 

 فوائد :

۱- اسم علم به کنیه ولقب نیز تقسیم می شود

تعریف کنیه :کنیه آن است که همراه « أب » یا « اُمّ » می آید؛ مانند: ابوالحسن و اُمُّ البَنین

تعریف لقب : لقب نیز آن است که مدح یا ذم یعنی ستایش یا نکوهش را برساند. مانند:

زینُ العابدین (زینت عبادت کنند گان ) و حمّالهُ الحطب، لقب همسر ابولهب که منظور هیزم شکن جهنم است.

 

 ۲- اسم علم به مفرد ومرکب نیز تقسیم می گردد .

تعریف علم مفرد : اسم خاصّی که یک جزء دارد .مانند : علیٌّ

تعریف علم مرکب : اسم خاصّی که از دو یا سه جزء تشکیل شده .

نکته : در عربی مرکب اضافی زیاد شیوع دارد . مانند : عبدُ الله

         

۳- برای اشاره به جمع غیرعاقل از هذه یا تلک استفاده می کنیم. مانند: هذه أشجارٌ و تلکَ بُیوتٌ.

۴- : موصول به جمله یا شبه جمله (جارو مجرو ر یا ظرف ) نیاز دارد تا معنایش با آن کامل شود این جمله، صله نامیده می شود. مانند:

کَتَبتُ وظائفى الّتـى  أمَرْتَنـى.

                                                                                  موصول  صله موصول

أخذنا النُّقودَ الّتـى علی المِنضَدَهِ.

                                                                               موصول  صله موصول

 

نکته : ضمناً جمله صله باید خبری باشد .

تعریف جمله خبری :  خبری یعنی جمله ای که انشایی نیست و جمله های انشایی عبارتند از : امر،‌نهی، استفهام، دعا، تعجب و قسم. جمله خبری همان طور که از نامش پیداست خبر می دهد.

 

۵- در جمله صله باید ضمیری به نام عائد باشد که با موصول از نظر جنس و عدد مطابقت داشته باشد و به موصول برگردد.

این ضمیر یا مذکور است .مانند : هو الّذی أرْسلَ رسوله بالهُدی

نکته : در این مثال (هُ ) در (رسوله ) عائد است وبه موصول (ألّذی ) بر می گردد .

ویا این ضمیر محذوف است

که کتاب پیش دانشگاهی دو مورد را محذوف گرفته است :

مورد اوّل : جمله صله یک فعل متعدّی باشد که مفعولٌ به آن همان ضمیر عائد حذف شود .

مانند : اللهمّ وفقنا لما       تحبّ وترضی

                      موصول   جمله صله

نکته : در این مثال ضمیر (هُ ) بعد از (تحبّ ) حذف شده که نقش مفعولٌ به داشته است .

مورد دوّم : هرگاه صله موصول ،  شبه جمله (جارومجرور یا ظرف ) نیز باشد.مانند : أخذنا النُّقودَ الّتـى  علی المِنضَدَهِ.

                                                                                                                موصول  صله موصول

که در اصل چنین است .أخذنا النُّقودَ الّتـى  ( هی مستتر ) علی المِنضَدَهِ.

                                        موصول       عائد         صله موصول

 

 

 

 

قواعد درس چهارم :                             معرب – مبنی

در دستور زبان عربی، کلمه ها را از نظر تغییر حرکتِ حرفِ آخر به دو نوع تقسیم می کنند: مُعرَب  و مَبنی

مُعرَب: کلمه ای است که حرکتِ آخرین حرفِ آن با تغییرِ  نقش و جای آن تغییر می کند.

مانند : سعید در این سه مثال :          جاء سعیدٌ – رأیتُ سعیداٌ – سلّمتُ علی سعیدٍ .

 امّا مبنی کلمه ای است که حرکتِ آخرین حرفِ آن با تغییر نقش و جای آن تغییر نمی کند.

انواع مبنی : بِناء ( مبنی بودن) چهار نوع است:

مبنی بر کسر             أنتِ، هذِهِ، لِـ ، بِـ

مبنی بر فتح              ذَهَبَ، إنَّ، أینَ ، فَـ

مبنی بر ضم              نَحنُ ، مُنذُ ، ـهُ

مبنی بر سکون           مَنْ، عَلَی ، الّذﻯ ، یا

انواع اعراب (حرکت یا تنوین آخر کلمه ) دارای چهار حالت است.

 

رفع :  علامت آن  _ُ   است.                       العِلمُ، عِلمٌ

نصب: علامت آن ﹷﹱ است.               العِلمَ، عِلماً

جرّ:   علامت آن   ِ  است.                  الْعِلْمِِِِِِ، عِلْمٍ

جزم: علامت آن ﹿ است .                             لا تذهبْ : نرو

کلمات دارای اعراب رفع، نصب، جر و جزم را به ترتیب چنین می نامند: مرفوع، منصوب، مجرور، مجزوم

کلمات مبنی عبارتند از :

الف : در اسم ها:ضمیرها ، اسم های اشاره ، اسم های موصول، اسم های استفهام ،‌اسماء شرط  و عدد مرکب از ۱۱ تا ۱۹

نکته : اشاره و موصول مثنّی معرب هستند و اسم استفهام أىّ نیز معرب است.

ب :در فعل ها : ماضی (۱۴ صیغه )و امر (۶ صیغه مخاطب ) و( همچنین دو صیغه جمع مؤنّث(۱۲و۶ در فعل مضارع)

نکته : در صورتی که فعل مضارع داری نون تأکید (ثقیله یا خفیفه )  باشد نیز مبنی می شود. مانند: یَکْتُبَنَّ – یکتبَنْ

ب : در حرف : همه حروف مبنی هستند.

 کلمات مُعرَب عبارتند از: در اسم ها :   بیشتر اسم ها معربند.

در فعلها          فعل مضارع (جز دو صیغه ۶ و ۱۲ یعنی جمع مؤنّث ) معربند.

اسم را از نظر حرف آخر به چهار نوع تقسیم می کنند.

۱- اسم مقصور : اسمی که حرف آخرش الف مقصوره (ی – ا ) باشد  مانند هُدَی، عَصا، لیلی، عیسی

اسم مقصور هیچ یک از حرکت های اعرابی را نمی گیرد. مثال:

جاءَ الفَتَی.                                  رأیتُ الفَتَی.                               سَلَّمتُ علی الفَتَی.

  فاعل مرفوع تقدیراً                        مفعول به منصوب تقدیراً                             مجرور تقدیراً

۲- اسم منقوص،‌اسمی است که به یاء ماقبل مکسور یعنی  ى  ختم شود. مانند: قاضی، راضى، ساعى و حرکت ضمه و کسره بر آخِرِ آن ظاهر نمی شود. امّا فتحه ظاهر می شود. مثال:

جاء  القاضى.                           رأیتُ القاضىَ.                                 سَلَّمتُ‌ علی القاضى.

    فاعل مرفوع تقدیراً                        مفعولٌ به ظاهراً منصوب                                                          مجرور تقدیراً

۳- ممدود، اسمی است که به الف و همزه ختم می شود. مانند: صحراء، زهراء، حمراء، هواء  و همه حرکت ها در آخر آن ظاهر می شود.

هذه صحراءُ.                                      رأیتُ صحراءَ.                           ذهبتُ إلی صحراءَ.

     خبر مرفوع                                              مفعول به منصوب                                 مجرور به فتحه

۴- صحیحُ الآخر :وقتی که اسمی ، مقصور، ممدود و یا منقوص نباشد؛ صحیح الآخر نامیده می شود و همه حرکت ها را می پذیرد. مانند: الکتاب،‌الطالب                              جاءُ طالبٌ.           رأیتُ طالباً.               سَلَّمتُ علی طالبٍ.

                                                                      فاعل مرفوع                                   مفعول به منصوب                                   مجرور به حرف جر

انواع اعراب : ۱- ظاهری     ۲- محلّی             ۳- تقدیری

تعریف اعراب ظاهری :

هرگاه اعراب کلمه ای ظاهر شد؛ می گوییم اعراب آن کلمه ظا هری است. مثلاً در کلمه(سعید ) می بینیم که اعراب کلمات، ظاهر شده پس اعراب آنها ظاهری است. جاءَ سعیدٌ – رأیتُ سعیداً – سلّمتُ علی سعیدٍ

 اعراب ظاهری نیز دو نوع است: « اصلی » و « فرعی»

اعراب اصلی همان علامت های معروفِ اعراب است که عبارت است از: نصب ﹷﹱ / رفع _ٌ/ جرّ –ِ  -ٍ  / جزمﹿ

امّا اعرابِ فرعی : گاهی علامت اعراب _َ_ً_ِ_ٍ_ُ_ٌ_ْ   نیست.

اعراب فرعی در  شش مورد است:  ۱- اسم  مثنّی ۲- اسم جمع مذکّر سالم ۳- اسماء خمسه

 ۴- اسم جمع مؤنّث  سالم ۵- اسم غیر منصرف۶- فعل مضارع

  ۱- اسم مثنّی  

 

مرفوع

منصوب

مجرور

مفرد مذکّر

تلمیذٌ

تلمیذاً

تلمیذٍ

مفرد مؤنّث

تلمیذهٌ

تلمیذهً

تلمیذهٍ

مثنّی مذکّر

تلمیذانِ

تلمیذَینِ

تلمیذَینِ

مثنّی مؤنّث

تلمیذتانِ

تلمیذَتَینِ

تلمیذَتَینِ

علامت رفعِ مثنّی ، حرف «الف» در « انِ» است.علامت نصب و علامت جر، حرف «ى» در « ـَیْنِ » است.

۲- جمع مذکّر سالم

 

مرفوع

منصوب

مجرور

مفرد مذکّر

معلّمٌ

معلّماً

معلّمٍ

جمع مذکّر سالم

معلّمونَ

معلّمینَ

معلّمینَ

علامت رفعِ جمع مذکّر سالم، حرف «و» در «ونَ» است .

علامت نصب و جرّ جمع مذکّرسالم ، حرف «ى» در «ـِینَ» است.

۳- اسماء خَمسَه

«اسماء خَمسَه» یعنی اسم های پنجگانه و عبارتند: أب: پدر/ أخ: برادر/ ذو: دارای/ حَم: پدر شوهروخویشاوندان شوهر/ فَم: دهان

 نکته :از حَم و فَم چون پُر کاربرد نیستند؛ صرف نظر می کنیم. 

مرفوع

منصوب

مجرور

أبو

أبا

أبـى

أخو

أخا

أخى

ذو

ذا

ذى

 ۴- اسم جمع مؤنّث سالم:

 

مرفوع

منصوب

مجرور

مفرد مؤنّث

کاتِبَهٌ

کاتبهً

کاتبهٍ

جمع مؤنّث سالم

کاتباتٌ

کاتباتٍ     ؟!

کاتباتٍ

 در جمع مؤنّث سالم، علامت نصبﹷﹱ وجود ندارد و کلمه در  حالت نصب، کسره می گیرد.

 

 

۵- اسم غیر منصرف (ممن