هم خانواده ي كلمات

تابش : تابنده – تابان –تابندگي      //   تصوير : تصاوير –مصور – تصور – صورت

جمع : جامعه – اجتماع – مجموع – جمعيت – جامع / حاصل : تحصيل –

محصول – محصل حصول

حفظ : حافظ – محفوظ – محافظ – محفظه     / حس : حساس – محسوس – احساس

حركت : حركات : محرك – تحريك – تحرك – متحرك/   خبر : اخبار – مخبر – مخابره- مخابرات

زحمت : مزاحم – مزاحمت – زحمات    /    سفر : مسافر – مسافرت

شغل : شاغل – مشغول – اشتغال – مشاغل / علم : عالم – معلوم – تعليم – تعلم – معلم/علوم

فكر : افكار – متفكر – فكور – تفكر     /   /    قصد : قاصد – مقصود – مقصد

كتاب : مكتوب – كاتب – مكتب        /      كشف : كاشف – اكتشاف – مكتشف

اشتياق : شوق – مشتاق – مشوق – تشويق   /   ميلاد : مولود – ولد – ولادت

ميراث : ارث – وارث – وراثت – ورثه   /   نظم : ناظم – منظم – تنظيم

جز : اجزا – مجزا      /   حق : حقيقت – حقايق – حقوق –حقانيت –تحقيق

 اساس : تاسیس – موسس – موسسه

کلمات هم خانواده درس بنویسیم چهارم ابتدایی:

محل و محله   –    احترام  و محترم

فعال  و  فعالیت  –   طفل  و اطفال

ولی  و  اولیا   –  فکر  و افکار

مدرسه و مدارس   –  حال و احوال

معروف و معرف  –  صلح  و مصالحه

محیط  و احاطه  –  اختراع  و مخترع

حفظ ، حافظ  ، محافظ و محافظت

نظم ، ناظم ، منظم و تنظیم

عجیب و عجایب  – خارج ، خروج و مخرج

عدل ، عادل و عدالت

مسئله و مسائل  – لحظه و لحظات

ضعیف ، ضعف و ضعفا

شجاع و شجاعت  – مرمت و ترمیم

صدمه و صدمات – معالجه و علاج

هاجر ، مهاجر و هجرت  – منتظر و انتظار

غروب ، غرب و مغرب

نکته :

کلمات هم خانواده درعربی از نظر معنی به هم نزدیک هستند و دربیش تر مواقع  سه حرف مشترک دارند .

کلمات هم خانواده در فارسی :

ملاک هم خانواده بودن در فارسی بن ماضی و مضارع است .

کلمه هایی که بن ماضی و مضارع یکسانی داشته  باشند با هم هم خانواده هستند .

مانند :

دانش – دانا – دانشمند – دانا و نکته دان

نکته :

بعضی از هم خانواده ها درزبان فارسی بن فعلی ندارند .

مانند :

گل زار – گلستان – گل خو – گلدان – گلنوش – و گل رخ

هنرور – هنرمند – هنر دوست – هنری و باهنر

بن فعل :

به جز ثابت و اصلی فعل که مفهوم انجام کار یا روی دادن حالتی را بیان کند بن فعل گویند .هرفعل دارای دوریشه یا بن است که عبارتند از :

بن ماضی :

برای پیدا کردن بن ماضی باید تصور کنیم که آن فعل دیروز انجام شده است .سپس شناسه را از آخر آن فعل حذف می کنیم و به باقی مانده ی کلمه بن ماضی می گویند :

می روی __________ من دیروز رفتم .( م را حذف می کنیم .____ رفت (  بن ماضی )

می زنی_______ من دیروز علی را زدم ( م را حذف می کینم )  _____ زد ( بن ماضی )

بن مضارع :

برای پیدا کردن بن مضارع آن فعل را به صورت امری یا دستوری بیان می کینم سپس حرف ( ب ) را از ابتدا بر می داریم . به آن چه باقی می ماند بن مضارع می گویند.

می خوانند _____ بخوان ( ب را حذف می کینم ) خوان ( بن مضارع )

می گویند ________ بگو ( ب را حذف می کینم )  گو ( بن مضارع )

مخالف كلمات ( متضاد ) / هم خانواده ي كلمات مترادف كلمات( هم معني )

مخالف كلمات ( متضاد )

هنرمند =   بي هنر/آمدن =  رفتن  /ارزان = گران  / بي نياز = نيازمند

 پست = بلند / تاريك = روشن  / ضعيف = قوي /  كم هوش = باهوش /غمگين = شادمان  /         / ناتوان =توانا/

شب = روز    /  بالا = پايين  /   زشت = زيبا    /جوان = پير   / خشك = خيس/

خنده = گريه  /  خوبي = بدي     /  ترسو = دلير    / محروم = بهره مند   /  خندان = گريان  /

دير = زود     /   راست = دروغ    /  روزانه = شبانه    /   روشنايي = تاريكي /  سياه = سفيد/

گرم = سرد    /  ناشناخته = آشنا   /  بيگانه = آشنا   /  ويران = آباد  /  كم = زياد/

زندگي = مرگ     /   آغاز = پايان   /     جنگ = صلح     / آسان = دشوار   /   ثروتمند = فقير/

به آرامي = به تندي/  ناپسند = پسنديده  / خير = شر / ناجوانمرد = جوانمرد /   بگو = نگو/

تند = آرام    /  سيراب = تشنه   /   كوتاه = بلند    /   كهنه = بلند     /   جديد = كهنه/

دشمنان = دوستان   / جانور اهلي = جانور وحشي / خشك : خيس /  گفت : نگفت            آشنا : نا شناس/

مترادف كلمات.( هم معني )

آخر:     پايان- سرانجام        / ابتداء : اول – آغاز    / كاهل : تنبل -سست

آرامگاه :     قبر- گور         /      ابله : نادان – بي خرد    /      ثروت : مال – دارايي

آشكار :    نمايان –پديدار /  پاييز : خزان – برگ ريزان     /   حرفه : پيشه – شغل

آغاز :     شروع – ابتداء  /      تبسم : خنده – لبخند   /    دانا : دانشمند -عالم

آموزگار:  معلم –استاد    /    تصور : انديشه – خيال   /   ماجرا : پيشامد – حادثه

آهسته –آرام – يواش     / دانه : بذر – تخم   /    صريح : آشكار – روشن

جمع : گروه – دسته     /   پايه :  اساس – بنياد  / آيين : دين – مذهب

جاهل : نادان – بي عقل   /  آرمان : اميد – آرزو /  پروا : ترس -هراس

آهنگ : صدا – آواز  /   بچه : كودك –طفل   /  بسيار : زياد – فراوان

بامداد : صبح – سحر   /  دلير : شجاع – بي باك  / راز : سر – رمز

كهنسال : پير – سالخورده     /  ديار : سرزمين – مرزوبوم  / تحفه : ارمغان – سوغات

اجر : مزد –پاداش/   ثمره : ميوه – نتيجه   / بدرود : وداع  –  خدا حافظ