اوّل: بسيار گفتن «سُبْحانَ اللّهِ، وَ اللّهُ أَكْبَر، وَ لَا إِلَه إِلاّ اللّهُ» و زياد صلوات فرستادن، روايت شده: جمعه، شبش تابناك و روزش بس روشن است، پس ذكر «سبحان اللّه، و اللّه اكبر، و لا اله الاّ اللّه» بگوئيد و بر محمّد و آل محمّد بسيار صلوات فرستيد و در روايت ديگر آمده: كه كمترين صلوات در اين شب، صد مرتبه است، و هرچه بيشتر باشد بهتر است.
و از امام صادق عليه السّلام روايت شده: صلوات بر محمّد و آل محمّد در شب جمعه با هزار كار نيك برابر است و هزار گناه را پاك میكند و مقام انسان را هزار درجه بالا میبرد و مستحب است كه پس از نماز عصر پنجشنبه تا آخر روز جمعه بر محمّد و آل محمّد بسيار صلوات فرستند.
و با سند صحيح از حضرت صادق عليه السّلام روايت شده: هنگام عصر روز پنجشنبه فرشتگان از آسمان با قلم هاى طلا و صحيفه هاى نقره فرود میآيند و در عصر پنجشنبه و شب و روز جمعه تا هنگام غروب خورشيد جز صلوات بر محمّد و خاندان آن حضرت چيزى ننويسند.
و شيخ طوسى فرموده: در روز پنجشنبه مستحبّ است فرستادن هزار صلوات بر محمّد و آل محمّد.
و در آن بگويد:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ عَجِّلْ فَرَجَهُمْ وَ أَهْلِكْ عَدُوَّهُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ مِنَ الْأَوَّلِينَ وَ الْآخِرِينَ.
و نيز شيخ فرموده: مستحب است در آخر روز پنجشنبه به اين صورت استغفار كنند:
أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الَّذِي لا إِلَهَ إِلا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ تَوْبَةَ عَبْدٍ خَاضِعٍ مِسْكِينٍ مُسْتَكِينٍ لا يَسْتَطِيعُ لِنَفْسِهِ صَرْفا وَ لا عَدْلا وَ لا نَفْعا وَ لا ضَرّا وَ لا حَيَاةً وَ لا مَوْتا وَ لا نُشُوراً وَ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ عِتْرَتِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ الْأَخْيَارِ الْأَبْرَارِ وَ سَلَّمَ تَسْلِيماً .
و از دوستان محمّد و خاندان او باشد.
و به سند معتبر از امام باقر عليه السّلام روايت شده: هركس هر شب جمعه سوره «ص» را قرائت كند، از خير اين جهان و جهان ديگر آن اندازه به او ببخشند كه جز به پيامبرى مرسل يا فرشته اى مقرّب نبخشيده و او را با هركس از اهل خانه اش كه بخواهد وارد بهشت كنند، حتى خدمتكارى كه به او خدمت كرده باشد، هرچند از خانواده او به حساب نيايد و در حدّ شفاعت او نباشد.
و از امام صادق عليه السّلام روايت شده: هركه در شب جمعه يا روز جمعه سوره «احقاف» را بخواند، در دنيا دچار بيم و هراس نشود و در روز قيامت از وحشت و ترس در امان باشد، و هركه در شب جمعه سوره واقعه را بخواند، خدا او را دوستش بدارد و او را محبوب تمام مردم كند، و در دنيا دچار بدحالى و تنگدستى نشود و آفتى از آفات دنيا به او نرسد، و از دوستان حضرت امير المؤمنين عليه السّلام باشد و اين سوره مخصوص امير المؤمنين عليه السّلام است.
و روايت شده: هركه سوره «جمعه» را در هر شب جمعه تلاوت كند كفاره اعمال او از اين جمعه تا جمعه ديگر خواهد بود.
و نيز همين فضيلت براى كسی كه در هر شب جمعه و بعد از ظهر و عصر جمعه سوره «كهف» را بخواند وارد شده است.
و آگاه باش كه براى شب جمعه نمازهاى بسيارى وارد شده.
اوّل: نماز حضرت امير المؤمنين عليه السّلام دوّم: دو ركعت نماز كه در هر ركعت، «حمد» و پانزده مرتبه سوره «زلزال» در روايت است: هركه اين نماز را بجا آورد، خدا او را از عذاب قبر و هول و هراس قيامت ايمن كند.
سوّم: آنكه در شب جمعه در ركعت اوّل نماز مغرب و ركعت اوّل نماز عشاء سوره «جمعه» و در ركعت دوّم نماز مغرب سوره «توحيد» و در ركعت دوم عشا سوره «اعلى» را بخواند.
چهارم: خواند شعر را در شب جمعه ترك كند؛زيرا در حديث صحيح از امام صادق عليه السّلام روايت شده: براى شخص روزه دار و شخص محرم و نيز در حرم خدا و در روز جمعه و در شب آن روايت كردن شعر مكروه است.
راوى به حضرت عرض كرد: هرچند معناى آن شعر مطلب حقى باشد، فرمود: هرچند شعر به حق باشد.
و در حديث معتبر از امام صادق عليه السّلام روايت شده: رسول خدا فرمود: هركه در شب يا روز جمعه يك شعر بخواند، در آن شب و روز بهره اى از ثواب به غير آن نداشته باشد.
و براساس روايت معتبر ديگر، در آن شب و روز نمازش مورد قبول واقع نشود [از آنجاكه شعر و خواندن آن مورد علاقه مردوزن، پيروجوان، عالم وعامى و خلاصه تمام مردم است، شايد اصرار روايات بر ترك خواند شعر در شب و روز جمعه به خاطر اين باشد كه اهل ايمان از قرائت قرآن و دعا و مستحبات شب و روز جمعه باز نمانند و ثوابهاى عظيم و بهره هاى وافر الهى را از دست ندهند.
مترجم] پنجم: در حق مؤمنين بسيار دعا كند، چنان كه حضرت زهرا عليها السّلام بسيار دعا می كرد و روايت شده اگر براى ده نفر از برادران مؤمن كه از دنيا رفته باشند طلب آمرزش كند بهشت براى او واجب مى شود.
ششم: دعاهاى مخصوص شب جمعه را بخواند كه آن دعاها بسيار است و ما به ذكر برخى از آنها بسنده مى كنيم: به سند صحيح از امام صادق عليه السّلام روايت شده: هركس در شب جمعه در سجده آخر نافله شب اين دعا را هفت بار، بخواند، هنگامى كه از آن فارغ شود، آمرزيده شده باشد.
و اگر در هر شب اين دعا را در سجده آخر نافله شب بخواند، بهتر است.
و آن دعا اين است:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِوَجْهِكَ الْكَرِيمِ وَ اسْمِكَ الْعَظِيمِ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَغْفِرَ لِي ذَنْبِيَ الْعَظِيمَ .
اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لا إِلَهَ إِلا أَنْتَ خَلَقْتَنِي وَ أَنَا عَبْدُكَ وَ ابْنُ أَمَتِكَ وَ فِي قَبْضَتِكَ وَ نَاصِيَتِي بِيَدِكَ أَمْسَيْتُ عَلَى عَهْدِكَ وَ وَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ أَبُوءُ بِنِعْمَتِكَ [بِعَمَلِي ] وَ أَبُوءُ بِذَنْبِي [بِذُنُوبِي ] فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي إِنَّهُ لا يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلا أَنْتَ .
از شرّ آنچه انجام دادم به خوشبينى و خشنودى تو پناه می آورم، به نعمتت اعتراف و به گناهم اقرار مینمايم پس گناهانم را بيامرز، زيرا گناهان را جز تو نمى آمرزد.
.
.
خوانده شود، ما آن را از كتاب» مصباح شيخ «نقل میكنيم و آن دعا اين است:
اللَّهُمَّ مَنْ تَعَبَّأَ وَ تَهَيَّأَ وَ أَعَدَّ وَ اسْتَعَدَّ لِوِفَادَةٍ إِلَى مَخْلُوقٍ رَجَاءَ رِفْدِهِ وَ طَلَبَ نَائِلِهِ وَ جَائِزَتِهِ فَإِلَيْكَ يَا رَبِّ تَعْبِيَتِي وَ اسْتِعْدَادِي رَجَاءَ عَفْوِكَ وَ طَلَبَ نَائِلِكَ وَ جَائِزَتِكَ فَلا تُخَيِّبْ دُعَائِي يَا مَنْ لا يَخِيبُ عَلَيْهِ سَائِلٌ [السَّائِلُ ] وَ لا يَنْقُصُهُ نَائِلٌ فَإِنِّي لَمْ آتِكَ ثِقَةً بِعَمَلٍ صَالِحٍ عَمِلْتُهُ وَ لا لِوِفَادَةِ مَخْلُوقٍ رَجَوْتُهُ أَتَيْتُكَ مُقِرّا عَلَى نَفْسِي بِالْإِسَاءَةِ وَ الظُّلْمِ،
مُعْتَرِفا بِأَنْ لا حُجَّةَ لِي وَ لا عُذْرَ أَتَيْتُكَ أَرْجُو عَظِيمَ عَفْوِكَ الَّذِي عَفَوْتَ [عَلَوْتَ ] بِهِ [عَلَی] عَنِ الْخَاطِئِينَ [الْخَطَّائِينَ ] فَلَمْ يَمْنَعْكَ طُولُ عُكُوفِهِمْ عَلَى عَظِيمِ الْجُرْمِ أَنْ عُدْتَ عَلَيْهِمْ بِالرَّحْمَةِ فَيَا مَنْ رَحْمَتُهُ وَاسِعَةٌ وَ عَفْوُهُ عَظِيمٌ يَا عَظِيمُ يَا عَظِيمُ يَا عَظِيمُ لا يَرُدُّ غَضَبَكَ إِلا حِلْمُكَ وَ لا يُنْجِي مِنْ سَخَطِكَ إِلا التَّضَرُّعُ إِلَيْكَ فَهَبْ لِي يَا إِلَهِي فَرَجا بِالْقُدْرَةِ الَّتِي تُحْيِي بِهَا مَيْتَ الْبِلادِ ،
وَ لا تُهْلِكْنِي غَمّا حَتَّى تَسْتَجِيبَ لِي وَ تُعَرِّفَنِي الْإِجَابَةَ فِي دُعَائِي وَ أَذِقْنِي طَعْمَ الْعَافِيَةِ إِلَى مُنْتَهَى أَجَلِي وَ لا تُشْمِتْ بِي عَدُوِّي وَ لا تُسَلِّطْهُ عَلَيَّ وَ لا تُمَكِّنْهُ مِنْ عُنُقِي اللَّهُمَّ [إِلَهِي ] إِنْ وَضَعْتَنِي فَمَنْ ذَا الَّذِي يَرْفَعُنِي وَ إِنْ رَفَعْتَنِي فَمَنْ ذَا الَّذِي يَضَعُنِي وَ إِنْ أَهْلَكْتَنِي فَمَنْ ذَا الَّذِي يَعْرِضُ لَكَ فِي عَبْدِكَ أَوْ يَسْأَلُكَ عَنْ أَمْرِهِ،
وَ قَدْ عَلِمْتُ أَنَّهُ لَيْسَ فِي حُكْمِكَ ظُلْمٌ وَ لا فِي نَقِمَتِكَ عَجَلَةٌ وَ إِنَّمَا يَعْجَلُ مَنْ يَخَافُ الْفَوْتَ وَ إِنَّمَا يَحْتَاجُ إِلَى الظُّلْمِ الضَّعِيفُ وَ قَدْ تَعَالَيْتَ يَا إِلَهِي عَنْ ذَلِكَ عُلُوّا كَبِيرا اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ فَأَعِذْنِي وَ أَسْتَجِيرُ بِكَ فَأَجِرْنِي وَ أَسْتَرْزِقُكَ فَارْزُقْنِي وَ أَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ فَاكْفِنِي وَ أَسْتَنْصِرُكَ عَلَى عَدُوِّي [عَدُوِّكَ ] فَانْصُرْنِي وَ أَسْتَعِينُ بِكَ فَأَعِنِّي وَ أَسْتَغْفِرُكَ يَا إِلَهِي فَاغْفِرْ لِي آمِينَ آمِينَ آمِينَ .
بار خدايا به تو پناه میآورم، پس پناهم ده و از تو امان مى جويم پس امانم ده و از توروزى می طلبم پس روزی ام ده و اعتماد میكنم بر تو، پس تو خود مرا كافى باش، و براى غلبه بر دشمنم از تو يارى مى خواهم پس ياری ام ده، و از تو مدد می جويم پس مرا مدد فرما، اى خداى من! دعايم را بپذير.
بپذير.
بپذير.
اين دعا نيز ان شاء اللّه تعالى خواهد آمد.
نهم: ده مرتبه بگويد:
يَا دَائِمَ الْفَضْلِ عَلَى الْبَرِيَّةِ يَا بَاسِطَ الْيَدَيْنِ بِالْعَطِيَّةِ يَا صَاحِبَ الْمَوَاهِبِ السَّنِيَّةِ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ خَيْرِ الْوَرَى سَجِيَّةً وَ اغْفِرْ لَنَا يَا ذَا الْعُلَى فِي هَذِهِ الْعَشِيَّةِ.
دهم: انار بخورد، چنانكه امام صادق عليه السّلام در هر شب جمعه ميل ميفرمود، و اگر هنگام خوابيدن بخورد، شايد بهتر باشد، چه آنكه روايت شده: هركه وقت خوابيدن انان بخورد تا صبح در جان خود ايمن خواهد بود.
و سزاوار است هرگاه انار بخورد، در زير آن دستمالى بگستراند كه هر دانه اى از ان بيفتد جمع كرده و بعد بخودرد و بهتر است ديگرى را در آن انار شريك نسازد.
شيخ جعفر ابن احمد قمى رحمة اللّه در كتاب، عروس از امام صادق عليه السّلام روايت كرده: هركه ما بين دو ركعت نافله و فريصه صبح صد مرتبه بگويد:
سُبْحَانَ رَبِّيَ الْعَظِيمِ وَ بِحَمْدِهِ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّي وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ
و شيخ طوسى و سيد ابن طاووس و ديگران اين دعا را ذكر كرده و گفته اند: مستحب است در سحر شب جمعه اين دعا خوانده شود:
اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ هَبْ لِيَ الْغَدَاةَ رِضَاكَ وَ أَسْكِنْ قَلْبِي خَوْفَكَ وَ اقْطَعْهُ عَمَّنْ سِوَاكَ حَتَّى لا أَرْجُوَ وَ لا أَخَافَ إِلا إِيَّاكَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ هَبْ لِي ثَبَاتَ الْيَقِينِ وَ مَحْضَ الْإِخْلاصِ وَ شَرَفَ التَّوْحِيدِ وَ دَوَامَ الاسْتِقَامَةِ وَ مَعْدِنَ الصَّبْرِ وَ الرِّضَا بِالْقَضَاءِ وَ الْقَدَرِ يَا قَاضِيَ حَوَائِجِ السَّائِلِينَ يَا مَنْ يَعْلَمُ مَا فِي ضَمِيرِ الصَّامِتِينَ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ،
وَ اسْتَجِبْ دُعَائِي وَ اغْفِرْ ذَنْبِي وَ أَوْسِعْ رِزْقِي وَ اقْضِ حَوَائِجِي فِي نَفْسِي وَ إِخْوَانِي فِي دِينِي وَ أَهْلِي إِلَهِي طُمُوحُ الْآمَالِ قَدْ خَابَتْ إِلا لَدَيْكَ وَ مَعَاكِفُ الْهِمَمِ قَدْ تَعَطَّلَتْ إِلا عَلَيْكَ وَ مَذَاهِبُ الْعُقُولِ قَدْ سَمَتْ إِلا إِلَيْكَ فَأَنْتَ الرَّجَاءُ وَ إِلَيْكَ الْمُلْتَجَأُ يَا أَكْرَمَ مَقْصُودٍ وَ أَجْوَدَ مَسْئُولٍ هَرَبْتُ إِلَيْكَ بِنَفْسِي يَا مَلْجَأَ الْهَارِبِينَ،
بِأَثْقَالِ الذُّنُوبِ أَحْمِلُهَا عَلَى ظَهْرِي لا أَجِدُ لِي إِلَيْكَ شَافِعا سِوَى مَعْرِفَتِي بِأَنَّكَ أَقْرَبُ مَنْ رَجَاهُ الطَّالِبُونَ وَ أَمَّلَ مَا لَدَيْهِ الرَّاغِبُونَ يَا مَنْ فَتَقَ الْعُقُولَ بِمَعْرِفَتِهِ وَ أَطْلَقَ الْأَلْسُنَ بِحَمْدِهِ وَ جَعَلَ مَا امْتَنَّ بِهِ عَلَى عِبَادِهِ فِي كِفَاءٍ لِتَأْدِيَةِ حَقِّهِ [أَنَالَ بِهِ حَقَّهُ ] صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ لا تَجْعَلْ لِلشَّيْطَانِ عَلَى عَقْلِي سَبِيلا وَ لا لِلْبَاطِلِ عَلَى عَمَلِي دَلِيلا.
أَصْبَحْتُ فِي ذِمَّةِ اللَّهِ وَ ذِمَّةِ مَلائِكَتِهِ وَ ذِمَمِ أَنْبِيَائِهِ وَ رُسُلِهِ عَلَيْهِمُ السَّلامُ وَ ذِمَّةِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ ذِمَمِ الْأَوْصِيَاءِ مِنْ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِمُ السَّلامُ آمَنْتُ بِسِرِّ آلِ مُحَمَّدٍ عَلَيْهِمُ السَّلامُ وَ عَلانِيَتِهِمْ وَ ظَاهِرِهِمْ وَ بَاطِنِهِمْ وَ أَشْهَدُ أَنَّهُمْ فِي عِلْمِ اللَّهِ وَ طَاعَتِهِ كَمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ.
أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ الَّذِي لا إِلَهَ إِلا هُوَ الْحَيُّ الْقَيُّومُ وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ.