قواعد درس هشتم از كتاب اول دبيرستان
نكته ي ا : كلمات مبني را بر اساس حركت آخر آنها چنين مي ناميم.
1) مبني بر فتح : ( ـــَـ ) ، مانند : ألَّذينَ ، كَتَبَ ، ثُمَّ ، ذلكَ ، نَظَرَتْ ، وَ ، رُبَّ .
2) مبني بر ضم : ( ـــُـ ) ، مانند : نَحْنُ ، مُنْدُ ، ذَهَبُوا ، .
3) مبني بر كسر : ( ـــِـ ) ، مانند : أمْسِ ، هؤلاءِ ، أنْتِ ، لـِ ، هذِهِ .
4) مبني بر سكون : ( ـــْـ ) ، مانند : مَنْ ، مِنْ ، هذا ، عَلي ، فِي ، ذَهَبْتَ ، يَنْـظُـرْنَ .
نكته ي مهم1 : افعال ماضي ، مضارع و امر بر اساس دومين حرف اصلي ( عينً الفعل ) آن مشخص مي شود كه مبني بر ( فتح يا ضم يا سكون ) است مثلاً : يَنْـظُـرْنَ ( ـرْ ) آن ، ساكن است و مبني بر سكون مي با شد .
نكته ي مهم2 : كلماتي كه به « الف » و « ياء » ختم مي شوند ، مبني بر سكون هستند ، مانند :
عَلَي ــ إلي ــ فِي ــ الّتي ــ الَّذي
مبني بر سكون مبني بر سكون مبني بر سكون مبني بر سكون مبني بر سكون
نكته ي2 : به حركات آخر كلمات معرب « اعراب » گويند كه بر چهار نوع است :
1) رفع : كه غالباً علامت آن ضمه ( ــٌـــُـ ) است، مانند : طالبٌ ، اَلْـمُعلِّمُ ، مُحمَّـدٌ .
2 ) نصب : كه غالباً علامت آن فتحه ( ــًـــَـ ) است، مانند : طالباً ، اَلْـمُعلِّمَ ، مُحمَّـداً .
3 ) جر : كه غالباً علامت آن كسره ( ــٍـــِـ ) است، مانند : طالبٍ ، اَلْـمُعلِّمِ ، مُحمَّـدٍ .
4 ) جزم : كه غالباً علامت آن ساكن ( ــْـ ) است، مانند : لا تَذْهَبْ ، اُكْتُبْ .
كلمات مبني و معرب در عربي عبارتند از :
الف) كلمات مبني
1) دراسم ها = ضماير ( منفصل و متصل ) ، اسم هاي اشاره ( نزديك و دور ) ، اسم هاي موصول ( عام و خاص ) ، اسم هاي استفهام ( اسم هاي اشاره و اسم هاي موصول در صيغه هاي مثني مبني نيستند ).
2) در فعل ها = تمام فعل هاي ماضي ، تمام فعل هاي امر ، فعل مضارع در صيغه هاي جمع مؤنث غايب و جمع مؤنث مخاطب ( 6 و 12 ) .
3) درحرف ها = تمامي حروف مبني هستند و در كلمه هاي « مبني » در باره ي « جامد » و « مشتق » بودن ، صحبت نمي شود.
ب) كلمات معرب
1) دراسم ها = اغلب اسم ها معرب اند به جز اسم هاي مبني كه به آنها اشاره كرديم.
2) در فعل ها = فعل مضارع جز در دو صيغه ( جمع مؤنث غايب و مخاطب ) در بقيه ي صيغه ها معرب هستند .
