قواعد درس هشتم از كتاب دوم دبيرستان ( انساني ) :
فعل معلوم ومجهول
تعريف فعل معلوم : فعل معلوم ، فعلي است كه به فاعل نسبت داده شده باشد ،
مانند: كَتَـبَ عليٌّ الدَّرسَ . ( علي درس رانوشت )
تعريف فعل مجهول : فعل مجهول فعلي است كه به مفعول نسبت داده شده باشد ،
مانند : كُـتِبَ الدَّرسُ . ( درس نوشته شد )
طريقه و كيفيت مجهول كردن يك جمله فعليه عبارتنداز :
1- فاعل درجمله حذف مي شود.
2- مفعول به ، درجمله به عنوان نائب فاعل درجاي فاعل قرار مي گيرد ومانندآن مرفوع ( ــُـ ) مي شود.
3- حركات فعل تغييرمي كند .
الف) درماضي حرف ماقبل آخر مكسور ( ــِـ ) و حروف متحرك پيش ازآن مضموم ( ــُـ ) مي شود .
ب) در مضارع حرف ما قبل آخر مفتوح ( ــَـ ) وتنها حرف اول ( حرف مضارع ) مضموم ( ــُـ ) مي شود .
4 – فعل مجهول باتوجه به نائب فاعل ، مذكر و يا مؤنث مي شود .
جمله ي معلوم غَرَسَ الْفلّاحُ شجرةً . جمله ي معلوم يَغْرِسُ الفلاحُ شجرةً .
كشاورز درختي را كاشت كشاورز درختي را مي كارد
جمله ي مجهول غُرِسَتْ شجرةٌ . جمله ي مجهول تُغْرَسُ شجرةٌ .
درختي كاشته شد درختي كاشته مي شود
نكته ي مهم : براي مجهول كردن جمله بايد فعل آن متعدي باشد .
انواع نايب فاعل
۱-اسم ظاهر نُـصِـرَ المْؤمـنُ . مومن ياري شد
۲-ضمير بارز اَلْأعداءُ قُـتِـلُـوا فـِي الْحَرْبَ . دشمنان در جنگ كشته شدند .
۳-ضمير مستتر الصديقُ يُعْرَفُ عند الشدائد . دوست در سختي ها شناخته مي شود .
( نائب فاعل ضمير« هو » مستتر در « يُعْرَفُ » )