قواعد درس دهم از كتاب دوم دبيرستان ( انساني ) :
عدد ومعدود
انواع عدد : ۱- اعداد اصلی ۲- اعداد ترتیبی
تعريف معدود : به كلماتي كه مورد شمارش واقع مي شوند « معدود » مي گويند ، مانند : ثَـلاثَـةُ أقـلامٍ ( سه تا قلم )
عدد معدود
۱- اعداد اصلی
1- عدد ( 1 : واحد ، واحدة ) و ( 2 : ا ثـنان ، اثنتان ) جهت تأكيد به كار مي رود و كلمه بدون آنها هم به يكي و دو تا بودن دلالت دارد. مانند : هذا كتابٌ واحدٌ ، هذان كتابانِ اثنانِ
2- عدد ( 1 و 2 ) نقش صفت دارند و تابع موصوف خود مي باشند ، مانند : قَرأتُ مَجلَّتَيْنِ ِاثـنَـتَـيْـنِ .
3 – اعداد ( 3 تا10 ) قبل از معدود مي آيند و از نظر جنس ( مذكر ومؤنث ) مخالف معدود مي باشند و معدود آن ها نيز جمع و مجرور است . أربعةُ كتبٍ ، أربعُ مجلاتٍ
4- اعراب ا عداد ( 3 تا10 ) تابع جمله است . مانند : اِشْتَرَيْتُ خَمْسةَ أقـلامٍ . خَمسةَ مفعولٌ به است و منصوب .
5- عدد ( 11و12 ) از نظر جنس با معدود خود مطابقت دارند . و معدود آن ها مفرد و منصوب است مانند : أحَـدَ عَـشَـرَ طـالـباً ، إحْـدَي عَـشرةَ طـالبـةً .
6- هر دو جزء عدد ( 11 ) مبني بر فتح است و بنابراين محل اعراب آن بستگي به جمله دارد مانند : جاءَ اَحَدَ عَشَرَ سَياحاً الي مدينـتـِنا . اَحَد عَشرَ : فاعل مرفوع محلاً و جزء اول عدد( 12 ) اعراب مثني را دارد و جزء دوم مبني بر فتح است . مانند :
عَدَدُ الْاَئمَّةِ مِنْ اَهلِ الْبَيتِ اِثنا عَشَرَ اِماماً ، اِثنا عَشَرَ : خبر مرفوع به الف
7- اگر معدود مجرور باشد ، مضاف اليه است . مانند : فِـي الْمَسبحِ ثَمانيةُ سَابحينَ ، سابِحين :
مضاف اليه و مجرور به ياء
اعداد ۲۰ عشرون عشرین ۳۰ ثلاثون ثلاثین ۴۰ اربعون اربعین ۵۰ خمسون خمسین ۶۰ ستون ستین
۷۰ سبعون سبعین ۸۰ ثمانون ثمانین ۹۰ تسعون تسعین ۱۰۰ مئه ۲۰۰ مئتین – صدها : مئات ۱۰۰۰ الف
۲۰۰۰ الفین – هزاران : آلاف
8- جدول اعداد :
عدد | مذكر | مؤنث | عدد | مذكر | مؤنث |
1 2 3 4 5 6 | واحد اِثنان (اثنيْنِ) ثلاث أربع خَمس سِتّ | واحدة إثنتانِ(إثَنَتَيْنِ) ثلاثَة أربعة خَمسة سِتّـة | 7 8 9 10 11 12 | سَبْع ثَماني تِسْع عَشْر أحدَ عَشَرَ إثنا عَشَرَ (اثني عَشَرَ) | سَبْعة ثَمانية تسْعَة عَشَرَة إحدي عَشْرَةَ إثنتا عَشْرَةَ (إثنتَيْ عَشْرةَ) |
۲- اعداد ترتیبی
اول ثانی ثالث رابع خامس سادس سابع ثامن تاسع عاشر حادی عشر ثانی عشر
اولی ثانیه ثالثه رابعه خامسه سادسه سابعه ثامنه تاسعه عاشر حادیه عشره ثانیه عشره