مبانی ژنتیک

برای خرید محصول فوق ، روی دکمه خرید زیر کلیک کنید .

نكته 1:

برای محاسبه‌ی تعداد انواع فنوتیپ یا ژنوتیپ نو تركیب ، ابتدا تعداد كل انواع فنوتیپ یا ژنوتیپ را مطابق روش گفته شده به دست می‌آوریم سپس در یكی از چهار حالت زیر تعداد انواع فنوتیپ یا ژنوتیپ نو تركیب را می‌یابیم:

1) اگر فنوتیپ یا ژنوتیپ دو والد متفاوت باشد و در ژنوتیپ یا فنوتیپ های فرزندان دیده شود، از تعداد كل انواع فنوتیپ یا ژنوتیپ عدد 2 را كم می كنیم

2) اگر فنوتیپ یا ژنوتیپ تنها یكی از دو والد در ژنوتیپ ها یا فنوتیپ های فرزندان دیده شود از تعداد كل انواع فنوتیپ یا ژنوتیپ عدد 1 را كم می كنیم.

3) اگر فنوتیپ یا ژنوتیپ دو والد یكسان باشد و در ژنوتیپ ها یا فنوتیپ های فرزندان دیده شود از تعداد كل انواع فنوتیپ یا ژنوتیپ عدد 1 را كم می كنیم.

* در مسائل خود لقاحی، برای محاسبه‌ی تعداد انواع فنوتیپ یا ژنوتیپ نو تركیب كافی است عدد 1 را از فنوتیپ و یا ژنوتیپ كل ، كم كنیم .

4 ) اگر فنوتیپ یا ژنوتیپ هیچ یك از دو والد در ژنوتیپ یا فنوتیپ های فرزندان دیده نشود، تعداد كل انواع فنوتیپ و ژنوتیپ را به عنوان تعداد انواع فنوتیپ یا ژنوتیپ نو تركیب در نظر می‌گیریم.

نكته 2:

برای تشخیص ژنوتیپ از روی فنوتیپ از روابط میان آلل ها در صفات مختلف استفاده می كنیم كه صفات مهم كتاب درسی عبارتند از:

1) صفات نخود فرنگی: در نخود فرنگی بلندی گیاه بر گوتاهی آن، گل جانبی به انتهایی، غلاف باد كرده به چروكیده ، غلاف سبز به زرد، دانه‌ی صاف به چروكیده ، دانه زرد به سبز و رنگ گلبرگ ارغوانی به سفید غالب است.

2) رنگ چشم آدمی : در آدمی‌رنگ چشم قهوه‌ای بر آبی غالب است.

3) رنگ خوكچه هندی: در خوكچه هندی رنگ موی سیاه بر سفید غالب است.

4) رنگ گل میمونی یا گل لاله عباسی: در گل میمونی یا لاله عباسی رنگ قرمز به رنگ سفید غلبه‌ی ناقص دارد و وجود هر دو آلل در كنار هم سبب بروز رنگ صورتی می‌شود.

5) حالت موی انسان: در انسان حالت موی فرفری (مجعد) به موی صاف غلبه‌ی ناقص دارد و وجود هر دو آلل در كنار هم سبب بروز حالت موی موج دار ابرش (لكه لكه‌ی قرمز و سفید ) می‌شود.

6) اگر در روابط غالب و مغلوبی در كنار فنوتیپی خاص كلمه‌ی ناخالص مطرح شد ، آن فنوتیپ مطمئناً غالب است.

7) مثال صفات چند اللی: گروه خونی،ژن خود ناسازگار شبدر

8) مثال صفات چند ژنی: رنگ پوست، رنگ چشم، قد، وزن، رنگ مو(كه قد ، وزن و رنگ پوست، تحت تأثیر محیط اند.)

9) صفات تحت تأثیر محیط: رنگ موی روباه قطبی در زمستان سفید و در تابستان به علت فعال شدن آنزیم های ملانین ساز، قرمز مایل به قهوه‌ای است.

مثال : رنگ گل ادریسی در محیط اسیدی ، آبی و در محیط خنثی، صورت است.

نكته 3:

مسائل نسل دوم: برای حل مسائل نسل دوم، ابتدا گامت های والدین (p) را به دست آورده و آنها را در هم ضرب می كنیم تا ژنوتیپ افراد نسل اول (F1 ) به دست آید مثال :

پس از خود لقاحی افراد F1 (یعنی در مثال AaBb×AaBb) ژنوتیپ افراد F2 را به دست می‌آوریم . ضمناً در این مسائل برای محاسبه‌ی تعداد انواع ژنوتیپ یا فنوتیپ نو تركیب ، كاملاً به حالت های مورد بحث در نكته‌ی قبل عمل می كنیم با این تفاوت كه به جای بررسی دو والد، باید هم ژنوتیپ والدین (P) و هم ژنوتیپ افراد نسل اول (F1) را مورد بررسی قرار دهیم .

نكته 4:

برای یافتن نسبت های فنوتیپی در آمیزش های مختلف ابتدا مطابق روش های قبل احتمال هر یك از انواع فنوتیپ های حاصل از آمیزش را به دست می‌آوریم، سپس نسبت های به دست آورده را هم مخرج كرده و صورت های آنها را در كنار هم به عنوان نسبت های فنوتیپی بیان می كنیم .

نكته 29:پیوستگی : منظور از پیوستگی دو یا چند ژن، قرارگیری آنها بر روی یك كروموزوم است، كه ژن‌های پیوسته در زمان تشكیل گامت از هم جدا نشده و با هم وارد گامت می‌شوند كه‌این بر خلاف قانون دوم مندل یا همان جور شدن مستقل ژن‌هاست. بعنوان مثال در شكل شماری 1ژن‌های A ، B و D مستقلند و در شكل شماری 2 ، A و B پیوسته هستند و D مستقل است و در شكل شماره‌ی 3 ، هر سه ژن پیوسته اند.

برای حل مسائل پیوستگی، برای هر فرد یك خط كسری رسم كرده و آلل های ژن‌های پیوسته سلول را در صورت و مخرج كسر می‌گذاریم و اگر فرد دارای ژنهای مستقل باشد، آنها را در كنار كسر می‌نویسیم و برای انجام آمیزش بین دو فرد كه دارای ژنهای پیوسته هستند، ژن‌های مستقل و پیوسته را جدا جدا در هم ضرب می كنیم كه برای ضرب ژن‌های مستقل مطابق قبل عمل كرده و برای ضرب ژن‌های پیوسته صورت و مخرج یك كسر را در صورت و مخرج كسر دیگر ضرب می كنیم و خواسته‌ی مسئله را به دست می‌آوریم.

نكته 5:

حالت مختلف پیوستگی: تعداد حالات مختلفی كه می توان برای پیوستگی یك ژنوتیپ بر روی یك جفت كروموزوم همتا در نظر گرفت، برابر است با، نصف تعداد انواع گامتی كه آن ژنوتیپ توانایی تولید آن را دارد.

توجه داشته باشید كه برای محاسبه حالات مختلف پیوستگی باید انواع گامت ممكن را بدون توجه به عدد كروموزومی و تنها از روی فرمول ژنتیكی محاسبه كنید.

نكته 6:

صفات چند آللی: صفات چند آللی، صفاتی اند كه در جامعه برای كنترل آنها چند آلل وجود دارد. اما در بدن هر فرد تنها دو آلل از چند آلل ممكن، دیده می‌شود. مثلاً گروه خونی ، یك صفت 3 آلی و اتوزوم با آلل های A،B و O است كه در آن آلل های A و B هم توان بوده و بر آلل O غالب اند. به طور كلی برای این صفت در جامعه 6 نوع ژنوتیپ و 4 نوع فنوتیپ قابل تصور است كه عبارتند از:

(RH)Rh: یك صفت 2 آللی و اتوزوم است كه در این صفت R (وجود آنتی ژن Rh ) نسبت به r (نبود آنتی ژن Rh ) غالب است. برای این صفت در جامعه 3 نوع ژنوتیپ و 2 نوع فنوتیپ قابل تصور است كه عبارتند از:

نكته 7:

در صفات گروه خونی و Rh ، بیشترین تعداد ژنوتیپ احتمالی متعلق به فنوتیپ های A+ و B+ و كمترین تعداد ژنوتیپ احتمالی متعلق به فنوتیپ های O- و AB- است.

نكته 8:

هر گاه اعلام شود احتمال ایجاد هر چهار نوع گروه خونی در بین فرزندان خانواده‌ای وجود دارد والدین BO و AO هستند زیرا همانطور كه از ضرب این دو والد مشخص است، احتمال هر چهار نوع گروه خونی در فرزندان آنها برابر با یک چهارم است.

نكته 9:

هر گاه اعلام شود ممكن نیست گروه خونی والدین و فرزندان مشابه شود، والدین یكی از دو حالت زیرا اند:OO×AB یا BB× AA .

نكته 10:

صفات چند ژنی: صفات چند ژنی صفاتی هستند كه در بدن هر فرد تحت كنترل چند جفت ژن، مثل رنگ پوست، رنگ مو، قد، وزن و …

نكته 11:

احتمالات : هر گاه دو واقعه مستقل از هم رخ دهند و رخ دادن هر دو با هم مطلوب مسئله باشد(بیان حرف واسطه‌ی «و») احتمالات مربوط را در هم ضرب می كنیم و هر گاه دو اقعه مستقل از هم رخ دادن هر یك به تنهایی مطلوب مسئله باشد(بیان حرف واسطه‌ی «یا») احتمالات مربوط را با هم جمع می كنیم.

نكته 12:

تعیین جنسیت:

انسان موجودی 46 كروموزومی‌آست كه در آن فرمول ژنتیكی فرد نر44A+xy و فرمول ژنتیكی فرد ماده 44A+xx است. در انسان تعیین جنسیت وابسته به كروموزوم y است به طوری كه هر فردی كه دارای كروموزوم y باشد، نر محسوب می‌شود.

در ملخ ها، ملخ نر 23 كروموزومی (با فرمول ژنتیكی 22A+xo ) است. بنابراین در ملخ تعیین جنسیت وابسته به تعداد كروموزوم x است و افرادی كه‌یك كروموزوم x دارند،نر به حساب می‌آیند. در پرنده‌ها، پروانه‌ها و بیدها(شب پره !!) افراد نر xx یا zz و افراد ماده xy یا zw هستند،مثلاً خروس 76A+ZZ و مرغ 76A+zw است.

نكته 13:

افرادی كه‌یك كروموزوم x دارند (انسان و ملخ در صورت نر بودن ،پروانه، بید و پرنده در صورت ماده بودن) برای صفات وابسته به x یك آلل بیشتر ندارند بنابراین این افراد هرگز نمی توانند در مورد صفت وابسته به x نا خالص باشند از این مطلب 2 نتیجه مهم گرفته می‌شود:

1) یك صفتی دارای 2 آلل هم توان وابسته به x باشد، افرادی كه‌یك كروموزوم x دارند، فنوتیپ حد واسط را در مورد آن صفت نشان نمی‌دهند مثلاً اگر رنگ بال كبوتر صفت وابسته به كروموزوم x باشد و آللها آن هم توان باشند به طوریكه به انواع سیاه، سفید و خاكستری دیده شوند، كبوتر ماده كه xy یا zw است حالت حد واسط یعنی خاكستری را نشان نمی‌دهد.

2) هر گاه در مسئله‌ای عنوان شود، فردی كه‌یك كروموزوم x دارد، برای صفتی دارای 2 آلل است، یعنی آن صفت وابسته به x نیست مثلاً اگر عنوان شود كه مردی ناقل زالی است چون مرد xy است و ناقل زالی بودن به معنی داشتن دو آلل A و a است، متوجه می‌شویم كه‌این صفت نمی تواند وابسته به x باشد و لزوماً اتوزوم است.

نكته 14:

صفات وابسته به x چند آللی:صفات چند آللی وابسته به x ، صفاتی هستند كه در جامعه برای كنترل آنها چند آلل وجود دارد اما در بدن هر فردxx تنها 2 آلل و در بدن هر فرد xy یا xo تنها یك آلل از چند آلل ممكن وجود دارد.

نكته 15:

صفات وابسته به x چند ژنی وابسته به x ، صفاتی هستند كه در بدن هر فرد تحت كنترل همزمان چند جفت ژن هستند و الل های آنها بر روی كروموزوم x قرار گرفته است.

كلید 1:

در بیماری‌های اتوزوم مغلوب اگر والد یا والدین سالم، صاحب فرزند بیمار شوند، لزوماً والد یا والدین ، ناقل بیماری هستند.

كلید 2:

برای بیماری اتوزوم غالب (مثل هانتینگتون )فرد بیمار در صورتی كه دارای ژنوتیپ خالص (مثل TT) باشد، تمامی فرزندانش لزوماً مبتلا به‌این بیماری خواهند شد زیرا همانطور كه می‌دانید هر والدی برای هر صفت لزوماً یك آلل به فرزندش ارث می‌دهد و اگر والد بیمار، خالص (TT) باشد،همواره آلل بیماری زایی را به فرزندانش می‌دهد و فرزندانش را بیمار می كند . پس اگر فردی مبتلا به بیماری اتوزوم غالب داری فرزند سالم باشد(حتی یك دونه!) ژنوتیپ والد بیمار، ناخالص (Tt) است.

كلید3:

اگر در مسئله‌ای كه در ان حتی از یك صفت وابسته به x سؤال مطرح شده است، احتمال دختر یا پسر بودن مورد نظر بود، نیازی به ضرب یک دوم جداگانه برای احتمال دختر یا پسر بودن در احتمالات نداریم ولی اگر در مسئله‌ای تنها ، بیماری یا بیمارهای اتوزوم مطرح شده بود به ازای دختر یا پسر بودن یک دوم را ضرب می كنیم .

كلید 4:

اگر در مسئله‌ای در مورد بیماری یا بیماری‌هایی برای ژنوتیپ فردی نشانه‌ای داده نشده باشد، فرد را در مورد آن بیماری‌ها، سالم خالص در نظر می‌گیریم.

كلید 5:

در مورد بیماری‌های وابسته به x مغلوب (مثل هموفیلی)، زن سالم در صورتی كه در بین فرزندانش پسر بیمار داشته باشد، دارای ژنوتیپ نا خالص یا ناقل (مثلxh xH) است.

كلید 6:

اگر نیمی‌آز فرزندان پسر زن سالمی ،مبتلا به هموفیلی و نیمی‌دیگر مبتلا به دوش باشند، زن سالم ناقل هر دو بیماری دوش و هموفیلی بوده و دارای ژنوتیپxr xh است و اگر نیمی‌آز فرزندان پسر او سالم و نیم دیگر مبتلا به هر دو بیمرای هموفیلی و دوشن باشند، زن سالم ناقل هر دو بیماری دوشن و هموفیلی است و دارای ژنوتیپxr xh است.

برای خرید محصول فوق ، روی دکمه خرید زیر کلیک کنید .