تعریف اخلاق :
واژه اخلاق كلمهاى عربى و جمع واژه «خُلق» و «خُلُق» است. خُلق عبارت است از مجموعه صفات و ویژگی‌های درونی انسان که در نفس راسخ شده و سرچشمه گفتار و رفتار انسان می‌باشند به گونهاى كه انسان، بى‌درنگ و بدون انديشه، كار پسنديده و يا ناپسندى را انجام دهد، در مقابل «خَلق» که هيأت و شكل ظاهرى و جسمى آدمى است كه با چشم ديده مىشود.
پيامبر اسلام(ص) دعا کرده و می‌فرمودند:
«اللَّهُمَّ كَمَا حَسَّنْتَ خَلْقِي فَحَسِّنْ خُلُقِي»
تعریف علم اخلاق :
علم اخلاق علمی است که ضمن معرفی و شناساندن انواع خوبی‌ها و بدی‌ها؛ راه‌های کسب خوبی‌ها و رفع و دفع بدی‌ها را تعلیم می‌دهد.
انواع پژوهش های اخلاقی :
.1اخلاق توصیفی: معرفی و توصیف اخلاقیات افراد، گروه‌‌های و جوامع مختلف
.2اخلاق هنجاری(اخلاق دستوری): به دنبال آنست تا با روشی استدلالی و عقلی، معیارهای تمایز خوب و بد، چرایی تخلق به اخلاق خوب و اجتناب از اخلاق بد و دلیل درستی یا نادرستی کارهای انسان را بررسی کند.
.3فرا اخلاق: به بررسی تحلیلی و فلسفی درباره مفاهیم و احکام اخلاقی می‌پردازد(مانند بررسی معنای «خوب» و «بد»)
اهمیت و نقش اخلاق در زندگی :
- یکی از اهداف بعثت پیامبرانسوره جمعه/آیه2: هُوَ الَّذِى بَعَثَ فىِ الْأُمِّيِّنَ رَسُولًا مِّنهُْمْ يَتْلُواْ عَلَيهِْمْ ءَايَاتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَ الحِْكْمَةَ وَ إِن كاَنُواْ مِن قَبْلُ لَفِى ضَلَالٍ مُّبِين.
اوست كه در ميان مردم بىسواد، پيامبرى از خودشان برانگيخت تا آيات او را بر آنان بخواند و آنان را [از آلودگىهاى فكرى و روحى] پاكشان كند و به آنان كتاب و حكمت بياموزد، و آنان به يقين پيش از اين در گمراهى آشكارى بودند
پیامبر اکرم(ص): «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَكَارِمَ الْأَخْلَاق»
من از آن جهت برانگيخته شدم كه مكرمتها و شرافتهاى اخلاقى را كامل و تمام كنم (و همه را بياموزم).
- فلاح و رستگاری، نتیجه تزکیه نفس از آلودگی‌هاست :سوره شمس آیات 9و10: قَدْ أَفْلَحَ مَن زَكَّئهَا وَ قَدْ خَابَ مَن دَسَّئهَا
بىترديد كسى كه نفس را [از آلودگى پاك كرد و] رشد داد، رستگار شد و كسى كه آن را [به آلودگىها و امور بازدارنده از رشد] بيالود [از رحمت حق] نوميد شد.
3.افزایش موهبت های الهی
سوره اعراف آیه 96: وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى ءَامَنُواْ وَ اتَّقَوْاْ لَفَتَحْنَا عَلَيهِْم بَرَكَاتٍ مِّنَ السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ وَ لَكِن كَذَّبُواْ فَأَخَذْنَاهُم بِمَا كَانُواْ يَكْسِبُون
و اگر اهل شهرها و آبادىها ايمان مىآوردند و پرهيزكارى پيشه مىكردند، يقيناً [درهاىِ] بركاتى از آسمان و زمين را بر آنان مىگشوديم، ولى [آيات الهى و پيامبران را] تكذيب كردند، ما هم آنان را به كيفر اعمالى كه همواره مرتكب مىشدند [به عذابى سخت] گرفتيم.
امام صادق (علیه السلام ) :
حُسْنُ الْخُلُقِ يَزِيدُ فِي الرِّزْق.
4.از بین بردن کینه‌ها، نفرت‌ها و دشمنی‌ها :
سوره فصلت آیه 34: ادْفَعْ بِالَّتىِ هِىَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلىٌِّ حَمِيم.
[بدى را] با بهترين شيوه دفع كن [با اين برخورد متين و نيك] ناگاه كسى كه ميان تو و او دشمنى است [چنان شود] كه گويى دوستى نزديك و صميمى است.
5. برقراری ارتباط مؤثر با دیگران :سوره آل عمران آیه 159: فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللَّهِ لِنتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِك
[اى پيامبر!] پس به مهر و رحمتى از سوى خدا با آنان نرم خوى شدى، و اگر درشت خوى و سخت دل بودى از پيرامونت پراكنده مىشدند.
6. حیات طیبه (زندگی پاکیزه):سوره نحل آیه 97: مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثىَ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَوةً طَيِّبَة
از مرد و زن، هر كس كار شايسته انجام دهد در حالى كه مؤمن است، مسلماً او را به زندگى پاك و پاكيزهاى زنده مىداريم
اصول مسائل اخلاقی
1- مسائل اخلاقی در ارتباط با خویش:
اخلاص – خودباوری – عزت نفس – بردباری
2- مسائل اخلاقی در ارتباط با دیگران:
محبت – خوش اخلاقی – تواضع – همدردی – ایثار
3- مسائل اخلاقی در ارتباط با خداوند:
شکرگزاری – رضا و تسلیم
4- مسائل اخلاقی در ارتباط با جهان آفرینش و طبیعت:
حفظ محیط زیست – حقوق حیوانات