ويروس، قطعه‌اي از نوکلئيک اسيد است که درون پوششي از پروتئين قرار دارد. با توجه به اين تعريف، ويروس از دو بخش تشکيل شده است: اسيدنوکلئيک و پوشش پروتئيني.
<span “=”” style=”box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;”>ويژگي‌هاي عمومي:
ويروس‌ها، از باکتري‌ها بسيار کوچک‌ترند.
مثال: اگر 100 ويروس آنفلوآنزا در کنار يکديگر قرار بگيرند، طول آنها برابر طول يک باکتري مي‌شود.
(اندازه يک ويروس آنفلوآنزا، 01/0 طول يک باکتري است)
* طول يک باکتري حدوداً 2 ميکرون است، مي‌توان نتيجه گرفت که اندازه يک ويروس آنفلوآنزا برابر با 02/0 ميکرون است.
بيش‌تر ويروس‌ها فقط با ميکروسکوپ الکتروني قابل مشاهده‌اند. ويروس‌ها همگي براي توليد مثل وارد سلول‌ها مي‌شوند و با آلوده کردن سلول ميزبان و استفاده از امکانات آن، توليد مثل مي‌کنند.
توجه کنيد که:
1- ويروس براي توليد مثل، حتماً بايد وارد يک سلول زنده شود.
2- ويروس‌ها در خارج از سلول‌هاي زنده، موجوداتي غيرفعال هستند.
3- ويروس‌ها را «انگل اجباري درون سلولي» مي‌نامند.
منظور از آلوده کردن، وارد شدن ويروس يا ماده ژنتيک آن، به درون سلول است.
زيست شناسان بنا به دلايل زير، ويروس‌ها را زنده نمي‌شمارند:
1- ويروس‌ها رشد نمي‌کنند: قادر به ماده سازي و بزرگ شدن و يا تغيير ابعاد خود نمي‌باشند.
2- هومئوستازي ندارند: يعني نمي‌توانند شرايط محيط داخلي پيکر خود را ثابت نگه دارند.
3- متابوليسم درون آنها رخ نمي‌دهد.
اهميت ويروس‌ها، در ايجاد بيماري در بسياري از جانداران و تأثير مهمي است که بر دنياي زنده بر جاي مي‌گذارند.
جمع‌بندي:
با توجه به مطالب فوق مي‌توان گفت که:
1- با توجه به ساختار ويروس که فقط از پوشش پروتئيني و اسيد نوکلئيک ساخته شده است، ويروس‌ها ساير اجزاي سلول از جمله غشاء‌سيتوپلاسمي، سيتوپلاسم و اندامک‌هاي سيتوپلاسمي را ندارند. تکثير ويروس‌ها نيز توسط خود ويروس صورت نمي‌گيرد، بلکه توسط سلول ميزبان صورت مي‌گيرد.
2- چون ويروس‌ها فاقد اندامک‌هاي سيتوپلاسمي هستند، لذا آنزيم درون آنها وجود ندارند و هيچ واکنشي درون آنها صورت نمي‌گيرد. به عنوان مثال قادر به، همانندسازي، رونويسي و ترجمه نمي‌باشند.
ويژگي‌هاي عمومي:
پروکاريوت هستند. هسته سازمان يافته ندارند، مواد وراثتي آنها درون سيتوپلاسم و در ناحيه‌اي به نام ناحيه‌ي نوکلئوئيدي قرار دارد.
بيش‌تر آنها در حدود 1 ميکرومتر قطر دارند. به طور متوسط اندازه آنها يک دهم سلول‌هاي يوکاريوتي است. از ويروس‌ها بزرگ‌تر هستند.
تک سلولي هستند.
<span “=”” dir=”rtl” style=”box-sizing: border-box; margin: 0px; padding: 0px;”> نکته: بعضي از باکتري به هم مي‌چسبند و ساختار‌هاي رشته مانندي را پديد مي‌آورند. اما پرسلولي محسوب نمي‌شوند، چون برخلاف جانداران پر سلولي واقعي بين سيتوپلاسم آنها ارتباط مستقيم وجود ندارد.
کروموزوم باکتري از DNA حلقوي تشکيل شده است. باکتري‌ها داراي يک کروموزوم حلقوي هستند. دريوکاريوت‌ها DNA خطي بوده و پروتئين‌هايي به نام هيستون به آن متصل است، اما در باکتري‌ها به DNA ، پروتئين متصل نمي‌شود.
يادآوري: برخي از باکتري‌ها علاوه بر کروموزوم اصلي داراي يک DNA حلقوي کوچک به نام پلازميد هستند که آن را کروموزوم کمکي نيز مي‌نامند.
باکتري‌ها با روش تقسيم دوتايي توليد مثل مي‌کنند. در اين روش بسيار ساده، چرخه سلولي و مراحل تقسيم ميتوز و ميوز صورت نمي‌گيرد.
باکتري‌ها فاقد اندامک‌هاي غشادار هستند به عبارت ديگر ميتوکندري، شبکه آندوپلاسمي، دستگاه گلژي، ليزوزوم، واکوئل و کلروپلاست ندارند.
توجه: براي بخاطر سپردن مي‌گويند باکتري‌ها «مشگل» ندارند. (م: ميتوکندري، ش: شبکه آندوپلاسمي، گ: دستگاه گلژي، ل: ليزوزوم)
تاژک: تاژک باکتري از يک تار پروتئيني تشکيل شده است که با حرکات خود باکتري را به جلو مي‌راند.
مقايسه:
تاژک يوکاريوت‌ها مثل تاژک تاژکداران و تاژک آنتروزوئيد خزه و سرخس داراي ساختار ميکروتوبولي هستند، در حالي که تاژک باکتري‌ها ساختار ميکروتوبولي نداشته و از يک تار پروتئيني تشکيل شده است.